اورمیه، ۳۰ شهریور تا ۷ مهر ۱۴۰۵ — هجدهمین نمایشگاه کتاب استان آذربایجان غربی که با اعلام رسمی در تالار وحدت اورمیه در حال برگزاری است، با اعتراض گسترده ناشران و فعالان فرهنگی محلی روبه‌رو شده است. هیچ یک از ناشران اورمیه‌ای و استانی در غرفه‌ها حضور ندارند و فعالان این عرصه برگزاری چنین نمایشگاهی را بسیاری «توهین به شعور مردم» می‌دانند.

وعده‌ها و واقعیت‌ها

در آیین افتتاحیه، علیرضا نوروزی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، از اهمیت توسعه فرهنگی سخن گفت و اعلام کرد هجدهمین نمایشگاه کتاب استانی با عرضه ۱۶ هزار و ۷۴۳ عنوان کتاب در ۶۸ هزار و ۶۵۹ جلد و با حضور ۲۶۴ ناشر استانی و ملی برگزار می‌شود و تخفیف خرید تا ۳۰ درصد افزایش یافته است. اما پرسش اساسی فعالان نشر این است: کجاست آن ۲۶۴ ناشر؟ کدام ناشران اورمیه و استانی در فهرست غرفه‌داران حضور داشته‌اند؟ بسیاری این آمار را «کذب محض» می‌دانند و می‌گویند اعداد و ارقام رسمی با واقعیت میدانی همخوانی ندارد.

بر اساس گزارش‌های رسیده از فعالان نشر در اورمیه، در حالی که تبلیغات رسمی نمایشگاه بر «فرصتی برای کتاب، فرهنگ و کشف دنیایی تازه» تأکید داشت، بسیاری از ناشران محلی از حضور در نمایشگاه محروم شده یا دعوت نشده‌اند. ناشران محلی این اقدام را حذف سیستماتیک تولیدکنندگان فرهنگی استان و تلاشی برای تبدیل نمایشگاه به یک رویداد صوری و نمایشی توصیف می‌کنند.

سابقه و عمق بحران

فعالان نشر یادآور می‌شوند که از سال ۱۳۹۷ تاکنون هیچ نمایشگاهی با حضور مستقیم ناشران محلی برگزار نشده که آنان بتوانند «مستقیماً با مخاطبان خود ارتباط برقرار کنند». ادامه این روند، به گفته آنان، نه تنها یک خطای اجرایی نیست، بلکه توهین آشکار به شعور مردم و به تولید فرهنگی استان است؛ نمایشگاهی که تولیدکنندگان محلی را حذف می‌کند، عملاً پیوند میان نویسنده، ناشر و خواننده را قطع می‌کند.

واکنش ناشران و فعالان فرهنگی

ناشران و دست‌اندرکاران نشر در اورمیه می‌گویند حذف آنان از نمایشگاه پیامدهای اقتصادی و فرهنگی جدی به همراه داشته است:

- زیان اقتصادی ناشران محلی قابل توجه است و بسیاری از آنان فرصت عرضه و فروش تازه‌ای را از دست داده‌اند.

- خسارت معنوی به تولید فرهنگی استان وارد شده و صدای نویسندگان و ناشران محلی از عرصه عمومی حذف شده است.

- آنان این اقدام را نتیجه سیاست‌گذاری‌های غلط اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان می‌دانند که به جای تقویت زیست‌بوم نشر، آن را تضعیف می‌کند.

پیامدها برای فضای نشر استان

تحلیلگران فرهنگی محلی هشدار می‌دهند که استمرار چنین رویه‌هایی می‌تواند به غیرفعال شدن ناشران محلی و در نهایت به توقف تولید کتاب در استان منجر شود. نبود فرصت‌های عرضه و تعامل مستقیم با مخاطب، شبکه توزیع محلی را تضعیف می‌کند و انگیزه سرمایه‌گذاری در نشر منطقه‌ای را کاهش می‌دهد.

مطالبات و خواسته‌ها

ناشران و فعالان فرهنگی خواستار شفافیت و پاسخگویی مسئولان برگزاری نمایشگاه شده‌اند. خواسته‌های مطرح‌شده عبارت‌اند از:

- شفاف‌سازی معیارهای دعوت و انتخاب ناشران و انتشار فهرست کامل غرفه‌داران؛

- بازنگری فوری در سازوکار برگزاری به‌گونه‌ای که حضور ناشران محلی اولویت یابد؛

- جبران خسارت‌های وارده به ناشران و تضمین حمایت‌های عملی برای تداوم فعالیت نشر در استان.

واکنش مسئولان و پرسش‌های کلیدی

تا زمان انتشار این گزارش، پاسخ رسمی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان به این اتهامات منتشر نشده است. پرسش‌هایی که افکار عمومی و رسانه‌ها از مسئولان انتظار پاسخ به آن‌ها را دارند شامل موارد زیر است:

- معیارهای دعوت و پذیرش ناشران در هجدهمین نمایشگاه چه بوده است؟

- چرا ناشران محلی در فهرست غرفه‌داران قرار نگرفته‌اند؟

- چه برنامه‌ای برای جبران خسارت و حمایت از نشر محلی وجود دارد؟

نتیجه‌گیری

نمایشگاه کتاب زمانی ارزشمند است که پیوند تولیدکننده و مخاطب را تقویت کند، نه اینکه به ابزاری برای رفع تکلیف تبدیل شود. نمایشگاه کتاب باید محلی برای تقویت تولید فرهنگی و ارتباط مستقیم ناشر و مخاطب باشد؛ اما آنچه در اورمیه رخ داده، نشان می‌دهد بدون شفافیت و سیاست‌گذاری درست، چنین رویدادهایی می‌توانند به ابزارهایی برای سرپوش گذاشتن بر ناکارآمدی‌ها تبدیل شوند.

حذف ناشران محلی از هجدهمین نمایشگاه استانی در اورمیه، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، اعتماد عمومی به نهادهای متولی فرهنگ را خدشه‌دار کرده و افکار عمومی انتظار پاسخ روشن و اقدام اصلاحی دارد تا عرصه نشر در آذربایجان غربی بار دیگر نفس بکشد.